صفحه اصلی | فرم درخواست / ثبت شکایات | پیش فاکتور | مدیریت پنل پیامکی | همکاری با ما | ورود / ثبت نام فانوشت

کریم خاندان کرم




کریم خاندان کرم





 فراتر آنکه شیعیان و پیروان امام‌حسن‌مجتبی(ع)، تنها بخشش‌های فراوان ایشان را در خاطر ندارند بلکه از آن امام بزرگوار میراث‌های فراوانی در حوزه سبک زندگی به جا مانده که هم تازگی و طراوت حسنی را به همراه دارد و هم عجیب بوی خاندان نبوت و تکرار رفتار والدین و جد گرامی‌شان را می‌دهد. در همین رابطه به گفت‌وگو با حجت‌الاسلام علی قهرمانی (کارشناس سبک زندگی دینی و پژوهشگر) پرداختیم که در ادامه تقدیم می‌شود.

  • می‌توان گفت که سیره عملی و اخلاقی امام‌حسن(ع) از این جهت که دوران حیات پیامبر(ص) را درک کرده‌اند و فرزند مستقیم حضرت امیر(ع) و حضرت فاطمه(س) هستند، باید با نگاه ویژه‌ای مورد بررسی و الگوبرداری قرار گیرد؟

امام حسن مجتبی(ع) به تصریح آیه مباهله که می‌فرماید «ابناءنا و ابنائکم» فرزند مستقیم خانواده وحی و فرزند رسول گرامی اسلام(ص) هستند، چرا که امام علی(ع) نیز براساس همین آیه «نفس» پیامبر اسلام(ص) بودند. مفسرین و مورخین هم با رسیدن به این آیه، چنین تعبیری می‌کنند. در کنار این نیز هر کدام از این بزرگواران جایگاه خود را در خانواده داشتند و می‌توان از این بعد نیز مسئله را مورد بررسی قرار داد.

همه ما می‌دانیم که سبک زندگی عبارت است از اصول و ارزش‌های حاکم بر زندگی افراد که از طریق آن بایدها و نبایدها و هنجارها در تقابل با حوادث مختلف خود را نشان می‌دهد. برای مثال اینکه انسان‌ها در مواجهه با موضوعات مختلف (از قبیل انتخاب نوع خوراک، پوشاک و مسکن) چه رفتاری نشان می‌دهند، نشان‌دهنده سبک زندگی آنهاست.

از این جهت امام حسن‌مجتبی(ع) دارای کامل‌ترین الگوهای اعتقادی (اعم از پدربزرگ و والدین) بودند و همین مسئله در سبک زندگی ایشان نیز قابل مشاهده است که طبیعتا موجب پختگی هرچه بیشتر ایشان می‌شود.

  • چطور می‌توانیم به شکل درست‌تری با سبک زندگی ایشان آشنا شویم؟

برای شناخت بهتر سبک زندگی ایشان باید ادوار زندگی امام‌حسن(ع) را مورد توجه قرار بدهیم. نخستین دوره زندگی ایشان به دوره کودکی مربوط می‌شود که در کنار برادر خود، روزهای بسیار شیرینی را همراه با پدربزرگ گذراندند.

رعایت ادب در این دوره ازجمله مهم‌ترین ویژگی‌هاست؛ چرا که در تاریخ داریم پیامبر اسلام(ص) بارها و بارها حسن(ع) و حسین(ع) را به دوش خود می‌گرفتند و به این مسئله افتخار می‌کردند. در همین بازی‌ها بود که پیامبر اسلام(ص) خطاب به حسنین می‌گفت: «شما چه خوب سوارکارانی هستید و من هم چه مرکب خوبی هستم!». رسول گرامی اسلام(ص) این احترام برای نوه‌های خود را بسیار تکرار می‌کردند چنانچه در تاریخ آمده است حسنین بارها و بارها هنگام سجده رسول خدا(ص) بر دوش ایشان می‌رفتند اما پیامبر اسلام(ص) به احترام آنها تا زمان پایین آمدنشان، از سجده بلند نمی‌شدند.

بنابراین امام حسن‌مجتبی(ع) در عین حال که کودکی می‌کردند، کارشان مساوی با بی‌ادبی در مقابل مومنان و بزرگان نبود. این ویژگی در سایر دوره‌های زندگی امام حسن‌مجتبی(ع) نیز ادامه می‌یابد و در داستان معروف آن پیرمردی که به اشتباه وضو می‌گرفت، شاهدیم حسنین تمام تلاش خود را می‌کنند تا در نهایت ادب و حفظ شأن آن پیرمرد، او را متوجه کار اشتباهش بکنند.
طی دوره کودکی امام حسن‌مجتبی(ع) دو عنصر رعایت ادب از سوی ایشان و همچنین اوج محبت از سوی والدین حداقل چیزهایی است که می‌تواند برای ما الگوسازی کند.

در دوران نوجوانی نیز جلوه‌های دیگری از سبک زندگی حسنی را می‌بینیم؛ در این دوره امام حسن‌مجتبی(ع) در عین کمک‌رسانی به مادر در کارهای خانه، یار و همراه مادر در نماز شب است و در کنار آن، شجاعت و جنگ‌آوری از پدر می‌آموزد.

  • در عالم برادری و خواهری چه می‌کردند؟

ایشان عمدتا در قبال خواهر و برادر کوچک خود نقش رهبری و انتقال مفاهیمی که از بزرگ‌تر‌ها به ایشان رسیده بود را ایفا می‌کردند. متأسفانه روی مسئله روابط بین خانواده وحی هنوز کار قابل‌توجهی صورت نگرفته و موارد کمی در این‌باره یافت می‌شود.

  • در تاریخ چه اشاره‌ای به این روابط شده است؟

همانطور که اشاره شد هنوز به خوبی این موضوع مورد بررسی قرار نگرفته است اما برای نمونه در اسناد آمده که تا زمان حیات امام حسن‌مجتبی(ع)، امام حسین(ع) هرگز در کاری خود را نسبت به برادر بزرگ‌تر پیش قدم نمی‌کرد و هرگاه کسی برای کاری نزد ایشان می‌آمد، آن شخص را به امام حسن(ع) ارجاع می‌داد؛ برای مثال شخصی که برای پرداخت دیه غیرعمد خود دچار مشکل شده و شروع به تکدی‌گری کرده بود (از جمله معدود مواردی که اجازه تکدی‌گری داده شده در همین مورد است) نزد امام حسین(ع) رفت. امام‌حسین(ع) هزاردرهم به او کمک کرد اما زمانی که متوجه شد امام حسن(ع) هم هزار درهم کمک کرده، به احترام برادر بزرگ‌تر یک درهم از کیسه برداشت تا از برادرش جلو نیفتد.

  • یکی از راه‌هایی که ائمه معصومین(ع) از طریق آن بر سبک زندگی شیعیان تأثیر می‌گذاشتند، روش‌های تربیتی ایشان با توجه به مقتضیات زمان بوده است. حضرت با توجه به شرایط خاص زمانی از چه راهی برای تعلیم و تربیت مردم بهره بردند؟

برای تبیین هر چه بیشتر این موضوع باید شرایط سیاسی و اجتماعی امام حسن‌مجتبی(ع) را درنظر بگیریم. ایشان در این دوره(هر چند بسیار کوتاه) هم به‌عنوان امام و هم به‌عنوان خلیفه مسلمین در جامعه حضور داشتند و به‌طور طبیعی از ابزارهایی مانند منبر، کارگزاران و… برای آشنایی بیشتر مردم با طریقه درست زندگی‌کردن استفاده می‌کردند.

اما در آن دورانی که حضرت ناچار به پذیرش صلح می‌شوند، امام حسن(ع) با حسن خلق خود به الگویی بی‌بدیل در جامعه تبدیل می‌شوند. در کنار این، حضرت، غلامان و کنیزان زیادی را خریده و پس از تعلیم و تربیت، آزاد می‌کردند تا در جامعه از ظرفیت آنها استفاده کنند. از این روش بعدها ائمه‌ای مانند امام سجاد(ع) هم استفاده کردند تا افراد بیشتری مورد تربیت مستقیم اهل‌بیت(ع) قرار گیرند. علاوه بر این، سایر شیعیان متمکن هم با الگوبرداری از این روش امام حسن(ع)، به این کار پرداختند. همین افرادی که نزد امام معصوم(ع) و مومنان رشد می‌کردند، با یک تربیت صحیح هسته‌های اولیه یک جامعه که همان خانواده باشد را شکل می‌دادند و در نتیجه جامعه مورد تربیت امام قرار می‌گرفت.

به‌نظر من امام حسن‌مجتبی(ع) پایه‌گذار اولیه «شبکه وکالت» میان شیعیان بودند. اگرچه گستردگی شبکه ایشان به اندازه دوران امام کاظم(ع) نبوده است اما رگه‌هایی از آن به خوبی در اقدامات امام حسن(ع) دیده می‌شود.

  • چرا میان خاندان کرامت او را «کریم اهل‌بیت» خوانده‌اند؟

همه می‌دانیم که تمامی امامان معصوم دارای ویژگی بخشش بودند اما بخشش امام حسن مجتبی(ع) به اندازه‌ای بود که در خاندان کرم به «کریم» شهرت پیدا کرد. کرامت ایشان در سه گونه «کرامت مالی»، «کرامت نفسانی»(نسبت به دشمنان) و «کرامت نسبت به خلق خدا» قابل اشاره است.

آنچه نقل‌های تاریخی نشان می‌دهد، ایشان نزدیک به ۲۰بار نیمی از اموال خود را در راه خدا بخشیدند و چندین بار هم تمام دارایی خود (به جز اولیه‌های زندگی) را انفاق کردند. بخشندگی ایشان هم مختص به یک دوره خاص از زندگی یا نسبت به افراد خاص نمی‌شد بلکه شامل همه موجودات می‌شد.

برای نمونه یکی از کنیزان حضرت، دسته گلی خوشبو را به ایشان پیشکش می‌کند. حضرت از آن کنیز پرسید که چرا این کار را کرده است؟ و او هم در پاسخ گفت که چون در میان خانواده شما بزرگ شدم، آموختم که اموال دوست داشتنی خود را به دیگران ببخشم. امام حسن مجتبی(ع) نیز با شنیدن این پاسخ آن کنیز را آزاد کرد و اموال زیادی هم به او بخشید. زمانی هم که اطرافیان علت ماجرا را از امام حسن(ع) جویا ‌شدند، این آیه از قرآن را بیان کردندکه «اذا حییتم بتحیه فحیوا باحسن منها» زمانی که هدیه‌ای به شما داده می‌شود، بهتر از آن را برگردانید!

  • اموال فراوان امام حسن‌مجتبی(ع) چگونه به‌دست آمده بود و در چه راهی هزینه می‌شد؟

بدون شک بذل و بخشش‌های فراوان امام حسن مجتبی(ع) بر پایه ثروت‌های عظیمی بود که در اختیار ایشان قرار داشت و این ثروت نیز از چند ناحیه به ایشان رسیده بود. نخستین عامل متمکن‌بودن امام حسن‌مجتبی(ع) به تربیت ایشان توسط پدر بازمی‌گردد؛ همانطور که می‌دانیم و تاریخ گواهی می‌دهد بسیاری از آبادی‌های سرزمین حجاز مرهون شخص و دستان مبارک امیرالمومنین است و قطعا چنین پدری، فرزندان خود را هم اهل کار و تلاش به بار می‌آورد. امام حسن مجتبی(ع) هم بخشی از سرمایه خود را از دسترنج خود به‌دست می‌آوردند.

یکی دیگر از منابع مالی ایشان، بازگشت فدک به‌دست اهل‌بیت(ع) در زمان خلافت امام حسن(ع) است که طی همان دوره کوتاه، منابع مالی قابل‌توجهی از محل فدک در دست ایشان بود.

علاوه بر این موارد، هدایای فراوانی هم از سوی مومنین به ایشان می‌رسید که مجموع این موارد ثروت قابل‌توجهی را برای شخص ایشان به‌وجود می‌آورد.

عمده مواردی هم که از کرامت‌های حضرت در تاریخ ذکر شده، از محل اموال شخصی که ذکر شد بوده است و جدای از این موارد باید توجه داشته باشیم که ایشان با توجه به دارابودن مقام امامت، محل دریافت خمس و زکات هم بودند که یکی دیگر از راه‌های دستگیری ایشان از نیازمندان به‌حساب می‌آمد.

جالب اینجاست که نوع هزینه این اموال توسط امام حسن(ع) شباهت زیادی به پدرشان دارد و حضرت بسیاری از اموال خود را بخشیدند. ناگفته نماند که امام حسن مجتبی(ع) با آزاد کردن بنده‌ها و کنیزان در این دوره، با توجه به شرایط اختناق اموی، یک کار تربیتی انجام می‌دادند و آنها را از این طریق با معارف دین آشنا می‌کردند.

  • رابطه امام علی (ع) و امام حسن(ع)

آن چیزی که در مورد روابط این پدر و پسر وجود دارد از این قرار است که این دو شخص پیش از هر چیز رابطه‌ای دوستانه با یکدیگر داشتند و اوج این دوستی نیز در نامه امام علی(ع) به امام مجتبی(ع) دیده می‌شود که در آنجا می‌بینیم پدر با چه تعابیر بلند و زیبایی فرزند بزرگ خود را مورد خطاب قرار می‌دهد. همه باید لااقل برای یک‌بار این نامه را بخوانند تا از لطافت این روابط باخبر شوند. در این نامه علاوه بر اوج محبت، مواردی مانند خیرخواهی و نصیحت موج می‌زند. در مورد این نامه هم می‌بینیم که طبیعتا تنها مخاطب امام علی(ع) فرزند بزرگ‌تر نبوده اما با مورد خطاب قراردادن امام حسن(ع)، بر نقش رهبری فرزند بزرگ‌تر تأکید می‌کنند. البته این موضوع منافی بحث عدالت در محبت نمی‌شود؛ برای نمونه زمانی که حسن و حسین در دوران کودکی با هم کشتی می‌گرفتند، پدر و مادر امام حسین(ع) را به‌دلیل جثه کوچک‌تر تشویق می‌کردند اما پیامبر اسلام(ص) امام حسن(ع) را تشویق می‌کرد تا ترازوی عاطفی به یک سمت گرایش پیدا نکند.

  • بخشش مادی و معنوی

حضرت غلام سیاه‌پوستی را دیدند که غذای خود را با یک حیوان تقسیم می‌کند. امام حسن مجتبی(ع) با دیدن این منظره آن غلام را از ارباب خودش خرید و آزاد کرد و سپس با خریدن یکی از باغ‌های همان ارباب، آن غلام را به مال و اموالی رساند. حضرت در بیان علت کار خود نیز فرمودند که آن غلام نسبت به خلق خدا و آن سگ گرسنه مهربان است پس نباید با این کرامت نفس بنده کسی باقی بماند. علاوه بر این، بخشش‌های حضرت تنها به انواع مادی آن مربوط نمی‌شد؛ در دوره‌ای که با بیشترین هجمه از سوی دستگاه اموی مواجه شدند، حضرت با روی گشاده در مقابل اهانت‌ها برخورد می‌کردند و آنها را مورد نوازش قرار می‌داد. در مواردی هم حضرت به همین افراد می‌گفتند که اگر مسافر هستید و جایی برای اسکان ندارید، می‌توانید به منزل من بیایید. اگر پولی هم نیاز دارید بگویید تا به شما بدهم.


نوامبر 27th, 2016 | تعداد بازدید/52 views | دسته بندی : تازه ها
محمود رضا مرادی مهرآبادی

محمود رضا مرادی مهرآبادی

از سال 1375 فعالیت خود را در حوزه رایانه و هنر آغاز کردم - مدرس فناوری اطلاعات و شاخه های هنری - http://moradiphoto.ir